Kedi Kum Tabasında Tuvalet Öğretimi

İlk kedimi eve getirdiğim gün, elimde bir kum kabı, bir çuval kum ve internetten okuduğum yirmi farklı tavsiye vardı. İlk 24 saatte iki kez halının üstüne tuvaletini yaptığında panikledim, "yanlış kedi mi aldım" diye düşündüm. Bugün geriye dönüp baktığımda sorunun kedide değil, kabın yerinde ve kumun cinsinde olduğunu görüyorum. O günden bu yana kendi kedilerim ve arkadaşlarımın yavruları dahil olmak üzere onlarca kediye eşlik ettim; kedi kum tabasında tuvalet öğrenmesi aslında öğretmekten çok, doğru ortamı kurup kedinin içgüdüsüne engel olmamakla ilgili.

Kediler dışkısını gömme davranışını anneden ve içgüdüsel olarak alır. Yani sıfırdan bir alışkanlık inşa etmiyorsunuz; hazırda olan bir refleksi doğru adrese yönlendiriyorsunuz. Bu farkı anladığım gün süreç benim için de kolaylaştı.

Doğru Kurulum: Kap, Kum ve Konum

Deneyimimde tuvalet sorunlarının çoğu ilk gün yapılan kurulum hatalarından çıkıyor. Kediyi eğitmeye başlamadan önce ortamı hazırlamak, sonradan haftalarca uğraşmaktan çok daha kolay.

Kap seçimi: büyük düşünün

İlk aldığım kap, yavru kedinin boyuna göre "şirin" duruyordu ama iki ay sonra kedi içine sığmıyordu. Öğrendiğim kural şu: kap, kedinin gövde uzunluğunun yaklaşık bir buçuk katı olmalı ki içinde dönebilsin, eşinebilsin, yer seçebilsin. Yavrular için kenar yüksekliği düşük olmalı, tırmanarak girmek zorunda kalmasın. Kapaklı modelleri ancak kedi alışkanlığını tam oturttuktan sonra denerim; bazı kediler kapalı alanda kokunun yoğunlaşmasından rahatsız olup kabı tamamen reddediyor. Benim iki kedimden biri kapaklı kabı hiç kabul etmedi, ısrar etmek yerine kapağı çıkardım ve sorun kapandı.

Kum cinsi kediyi bağlar veya kaçırır

Kedilerin pati tabanı hassastır ve dokuya karşı net tercihleri vardır. Denediğim tüm türler içinde en yüksek kabul oranını ince taneli, kokusuz, topaklaşan bentonit kum verdi. Kokulu kumlar bize hoş gelir ama kediye kimyasal bir duvar gibi gelebiliyor; bir kedimi tam iki gün kabından uzaklaştıran şey lavanta kokulu bir kumdu. Kristal kumu seven kediler de var, ancak ilk öğrenme döneminde geçiş yapmayı önermiyorum. Bir de derinlik meselesi: 4-6 santim ideal. Az kum eşinme hissini vermiyor, çok kum ise kedinin ayağının batmasına ve huzursuzluğa yol açıyor.

Konum: sessiz ama ulaşılabilir

Kabı çamaşır makinesinin yanına koyduğum dönemi hiç unutmam; makine sıkma yaptığı anda kedi kabı bir daha kullanmadı, yeni yer bulana kadar da yatak odasına yöneldi. Yüksek sesli cihazların yanı, geçiş yolları, mama ve su kabının hemen dibi kötü seçimler. Yemek yediği yerle tuvaletini yaptığı yer arasında mesafe olmasını istiyor. Çok katlı evde her kata bir kap, çok kedili evde kedi sayısı + 1 kural gibi işliyor. Bu son maddeyi ihmal ettiğim bir dönemde baskın kedi kabı sahiplendi, diğeri banyoya kaçtı.

Öğretme Süreci ve Aksama Anları

Kurulum doğruysa öğretme kısmı çok kısa sürüyor. Benim ortalamam üç ila yedi gün. Süreç boyunca en çok işe yarayan şey sabır ve gözlem oldu, ceza ise hiçbir zaman işe yaramadı.

İlk günlerin rutini

Yeni gelen kediyi ilk günlerde tek bir odada tutuyorum; kabı, mamasını, yatağını aynı odaya koyuyorum ama birbirinden ayrı köşelere. Sonra şu anlarda kediyi nazikçe kabın içine bırakıyorum:

• Uykudan kalktıktan hemen sonra
• Yemekten 10-20 dakika sonra
• Uzun bir oyun seansının ardından
• Kedi yerde eşinme hareketi yapmaya, dönüp koklamaya başladığında

Ön patisiyle kumu eşeleme hareketini bir iki kez elimle taklit ettim, bazı yavrular bunu görünce hemen devraldı. Kabı kullandığında sesli bir övgü ve ödül maması verdim; ama kedinin işini yaparken üstüne dikilmemeye dikkat ettim, gözlenmekten hoşlanmıyorlar.

Kaza olduğunda ne yapmalı

Kaza mutlaka olur. Burada iki hata yapmamak yeterli: kediyi azarlamak ve bölgeyi yanlış temizlemek. Azarlamak kediyi tuvaletini gizlemeye yöneltir, yani problemi büyütür. Temizlikte amonyak içeren ürünlerden uzak durun; amonyak idrar kokusunu andırır ve kediyi aynı noktaya çeker. Ben enzimatik temizleyici kullanıyorum, koku molekülünü parçalıyor. Kazanın olduğu noktaya geçici olarak mama kabı veya oyuncak yerleştirmek de o alanı "tuvalet dışı" ilan etmeye yardım ediyor.

Alışkın kedi neden bırakır?

Yıllarca kabını kullanan bir kedi birden dışına yapmaya başladıysa bu bir inat değil, mesajdır. Kontrol listem şu sırayla işliyor:

Bu tabloyu kendi başımdan geçenlerle oluşturdum; ilk sırayı sağlık kontrolüne ayırmamın nedeni, davranış sandığım bir sorunun aslında ağrı olduğunu bir kez zor yolla öğrenmem. Kedinin beden dilini okumak burada büyük fark yaratıyor; sitedeki kedi davranışlarını konu al